«کارگروه بریکس در فوتونیک» در سال ۲۰۱۶ با مدیریت روسیه و هند راه‌اندازی شد. هدف اصلی این کارگروه، تقویت همکاری میان کشورهای عضو در حوزه فوتونیک و ترویج ابتکارات مشترک برای توسعه و به‌کارگیری فناوری‌های فوتونیک، از جمله ارتقای نوآوری پژوهشی و کارآفرینی در این حوزه است. این کارگروه همچنین بر ایجاد هم‌افزایی میان پژوهش‌های بنیادی و کاربردی و فراهم‌کردن زمینه برای تولید محصولات و فناوری‌های نوآورانه در حوزه فوتونیک تمرکز دارد.
یکی از ابتکارات اصلی کارگروه، تشکیل «مؤسسه مجازی فوتونیک بریکس» (BRICS VIP) با هدف تسهیل ارتباط و هماهنگی میان بخش‌های پژوهش و توسعه و صنعت کشورهای عضو است. همچنین، پیشنهاد هند برای ایجاد برنامه مشترک فوتونیک در کشاورزی از دیگر ابتکارات مهم این کارگروه به شمار می‌رود. این برنامه حوزه‌هایی همچون طیف‌سنجی، سنجش از دور، کلان‌داده، هوش مصنوعی و کشاورزی دقیق را دربرمی‌گیرد و اهدافی مانند تشخیص زودهنگام بیماری‌ها، پیش‌بینی افزایش بهره‌وری زمین، بهینه‌سازی مصرف کود و کنترل و ذخیره‌سازی مواد غذایی را دنبال می‌کند. کارگروه فوتونیک بریکس همچنین زیرگروه‌های متعددی برای توسعه نقشه‌راه فوتونیک بریکس تشکیل داده است که هر یک حوزه‌های تخصصی مشخصی را پوشش می‌دهند. این کارگروه تاکنون پنج نشست برگزار کرده است. دو نشست نخست به‌ترتیب در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ در روسیه، سومین نشست در سال ۲۰۲۱ در چین و چهارمین نشست در سال ۲۰۲۲ در برزیل برگزار شد. در سال ۲۰۲۴ نشستی از سوی این کارگروه برگزار نشد.
پنجمین نشست کارگروه فوتونیک بریکس در روزهای ۳۰ شهریور تا ۳ مهر ۱۴۰۴ به‌صورت همزمان با یک کنفرانس ملی فوتونیک در سائوپدرو برزیل برگزار شد. همزمانی این نشست با کنفرانس ملی فوتونیک، با توجه به حضور گسترده جامعه علمی و صنعتی فوتونیک برزیل، فرصت مناسبی برای تقویت ارتباط میان اعضای کارگروه و فعالان این حوزه فراهم کرد. محورهای اصلی نشست شامل معرفی اعضای جدید و ظرفیت‌های کشورهای عضو، برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های آتی کارگروه، ارائه پیشنهادهای همکاری در حوزه فوتونیک، جمع‌بندی و تدوین پیش‌نویس پیشنهادی، تقویت ارتباطات میان نمایندگان و ایجاد شبکه‌ای پایدار برای همکاری بود.
در این دوره، عضویت ایران و امارات متحده عربی به‌عنوان اعضای جدید کارگروه رسمیت یافت و فرصتی برای معرفی ظرفیت‌ها و برنامه‌های این دو کشور فراهم شد. با هماهنگی و پیگیری مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت ریاست‌جمهوری، رئیس ستاد کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری نیز به‌عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران در نشست حضور یافت.
نماینده ایران در این نشست، تحول فناورانه را بر سه رکن اصلی منابع انسانی متخصص، زیرساخت پژوهشی و همکاری‌های بین‌المللی استوار دانست. در حوزه منابع انسانی، بر سابقه و ظرفیت‌های ایران در زمینه فوتونیک و کوانتوم، توانمندی‌های علمی و نظری، ایجاد رشته‌ها و برنامه‌های دانشگاهی مرتبط و حمایت از برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی تأکید شد. در حوزه زیرساخت پژوهشی نیز «شبکه آزمایشگاهی ملی ایران» به‌عنوان نمونه‌ای از تجربه موفق اشتراک‌گذاری تجهیزات، اتصال هزاران دستگاه پیشرفته، سامانه رزرو یکپارچه و ارائه خدمات آزمون و آنالیز معرفی شد. ایران با تکیه بر این تجربه، آمادگی خود را برای انتقال دانش و تجربه به کشورهای بریکس و مشارکت در ایجاد یک شبکه آزمایشگاهی بین‌المللی فوتونیک اعلام کرد.
همچنین، پیشنهاد ایجاد شبکه آزمایشگاهی بین‌المللی فوتونیک و کوانتوم در بریکس و استفاده از ظرفیت‌های مشترک کشورهای عضو مطرح شد. معرفی «سند ملی فناوری کوانتوم ایران» به‌عنوان ابزاری برای ایجاد هم‌افزایی میان حوزه‌های فوتونیک و کوانتوم نیز از دیگر پیشنهادهای ایران بود. در حوزه همکاری‌های بین‌المللی، نماینده ایران بر اهمیت همکاری میان کشورهای عضو برای پیشبرد فناوری‌های پیشرفته تأکید و «مؤسسه مجازی فوتونیک بریکس» (BRICS VIP) را بستری مناسب برای تعامل میان اعضا معرفی کرد. ایران همچنین آمادگی خود را برای مشارکت فعال در این پلتفرم و بهره‌گیری از تجربه موفق توسعه نانوفناوری در مسیر توسعه فوتونیک و کوانتوم اعلام کرد.
ایران مجموعه‌ای از پیشنهادهای مشخص را در سه محور اشتراک زیرساخت و داده، برنامه‌های آموزشی و تبادل نیروی انسانی و پروژه‌های مشترک پژوهش و توسعه ارائه کرد که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
در بخش برنامه‌ریزی برای سال ۲۰۲۶، پیشنهادهایی از جمله برگزاری کارگاه‌های مجازی موضوع‌محور، ایجاد مدارس تابستانی بریکس، تولید محتوای علمی چندرسانه‌ای، تقویت جابه‌جایی پژوهشگران و ایجاد بانک اطلاعاتی زیرساخت‌ها مطرح شد. همچنین، به پیشنهاد ایران مقرر شد برای فعال نگه‌داشتن پلتفرم BRICS VIP، هر کشور مسئولیت بخشی از فعالیت‌های آن را برعهده گیرد. بر این اساس، برزیل مسئولیت گردآوری اطلاعات رویدادها و فرصت‌ها و ایران مسئولیت اشتراک زیرساخت‌ها و ایجاد شبکه آزمایشگاهی فوتونیک و کوانتوم میان کشورهای بریکس را پذیرفت.
در نشست جانبی که در قالب شام کاری برگزار شد، برزیل پیشنهاد کرد هر یک از کشورهای عضو یک دانشجوی دکتری را برای همکاری پژوهشی دو تا شش‌ماهه در گروه تحقیقاتی یکی از استادان برزیلی معرفی کند. این پیشنهاد به اتفاق آرا مورد استقبال قرار گرفت و به‌عنوان اقدامی عملی برای آغاز همکاری‌های عمیق‌تر در حوزه فوتونیک بریکس ثبت شد.
در این نشست، گزارشی از فراخوان‌های بریکس نیز ارائه شد که بر اساس آن، طی برگزاری شش فراخوان، حدود ۱۵۰۰ طرح دریافت شده بود که ۱۰ طرح در حوزه فوتونیک قرار داشت و ۱۵۷ طرح نیز مشمول حمایت مالی شده بودند. مهم‌ترین دستاوردها و مصوبات پنجمین نشست کارگروه فوتونیک بریکس را می‌توان به شرح زیر جمع‌بندی کرد:
