بانک توسعه نوین (NDB) در اصل برای اصلاح ساختار ناعادلانه و ناکارآمد بانکهای توسعهای چندجانبه سنتی شکل گرفت. با این حال، تجربه نزدیک به هشت سال فعالیت این نهاد نشان میدهد که از جهت تأثیرپذیری از قوانین و نهادهای بینالمللی و نحوه تأمین منابع، شباهتهای مهمی با سایر بانکهای توسعه چندجانبه دارد.
تازهتأسیس بودن بانک، تعداد محدود اعضا و ماهیت بلندمدت تسهیلات موجب شده است که NDB برای تأمین مالی پروژهها ناگزیر به استقراض از بازارهای بینالمللی، جذب سرمایهگذاران خارجی و مشارکت با بانکهای توسعه ملی و منطقهای باشد. در نتیجه، این نهاد در کوتاهمدت توان تصمیمگیری کاملاً مستقل و بدون توجه به فضای بینالمللی را ندارد.
یکی از مثالهای بارز، توقف فعالیتهای NDB در روسیه پس از اعمال تحریمهای بینالمللی علیه آن کشور است. این رویداد میتواند شاخصی از محدوده و پیامدهای سیاستهای بینالمللی بر تعاملات بانک با اعضای احتمالی همچون ایران باشد.
در مذاکرات مقدماتی و رسمی، ایران باید سیاستها و مواضع خود را در خصوص موضوعات حساس بهصورت شفاف مطرح کند تا زمینه بروز اختلافات بالقوه در مراحل بعدی کاهش یابد.
یکی از راهکارهای تقویت همکاری، پیشنهاد ارائه خدمات غیرفنی و غیرمالی توسط ایران است؛ از جمله خدمات فنی، برنامههای آموزشی و پژوهشی، انتقال فناوری و مشارکت شرکتها و نهادهای ایرانی در پروژههای مشترک.
ماده ۱۹ توافقنامه امکان تأمین مالی پروژههایی را فراهم میآورد که با مشارکت اعضا در ایران قابل اجرا هستند. ایران میتواند با تمرکز بر این ظرفیت، پروژههایی را طراحی کند که از طریق تضمین اعضا امکان بهرهمندی از منابع NDB را پیدا کنند.
در مجموع، هرچند NDB با هدف ایجاد یک جایگزین عادلانهتر برای نظام بانکی توسعهای سنتی شکل گرفته است، اما وابستگی نسبی به بازارهای بینالمللی و تعهدات بینالمللی میتواند محدودیتهایی را برای همکاری ایران ایجاد کند. با این حال، اقدامهای راهبردی و تعامل هوشمند در مراحل مذاکرات میتواند افقهای همکاری را گسترش دهد.
