راهبرد امنیت ملی روسیه 2021 و جایگاه علم و فناوری در استقلال فناورانه

سند راهبرد امنیت ملی فدراسیون روسیه مصوب 2 جولای 2021 یکی از مهم‌ترین اسناد راهبردی این کشور محسوب می‌شود که توسعه علم و فناوری را به‌عنوان یکی از اولویت‌های بنیادین امنیت ملی تعریف می‌کند. مطابق بند 12 راهبرد توسعه علم و فناوری، پیشرفت فناورانه نه‌تنها ابزار رشد اقتصادی بلکه مولفه‌ای اساسی برای تضمین امنیت ملی و حاکمیت روسیه قلمداد شده است.

علم و فناوری در چارچوب منافع ملی روسیه

در این سند، توسعه پایدار کشور بر مبنای فناوری‌های نوین به‌عنوان یکی از منافع ملی هشت‌گانه روسیه معرفی شده است. تأکید اصلی بر پیوند مستقیم میان پیشرفت علمی و تأمین امنیت ملی قرار دارد. از جمله محورهای کلیدی ذکرشده در سند:

• تکامل ابزارها و روش‌های تأمین امنیت اطلاعات با استفاده از فناوری‌های پیشرفته از جمله هوش مصنوعی و رایانش کوانتومی.
• اولویت دادن به استفاده از فناوری‌ها و تجهیزات اطلاعاتی روسی در زیرساخت‌های ملی، به‌ویژه در پروژه‌های ملی و برنامه‌های دیجیتال‌سازی اقتصاد و مدیریت دولتی.

هدف اصلی: استقلال و رقابت‌پذیری فناورانه

بر اساس فصل سوم این راهبرد با عنوان «تأمین امنیت ملی»، تضمین استقلال فناورانه و افزایش رقابت‌پذیری کشور، هدف محوری سیاست علم و فناوری روسیه معرفی شده است. دستیابی به اهداف توسعه ملی و اجرای اولویت‌های راهبردی نیز در همین چارچوب تعریف می‌شود.

مهم‌ترین وظایف راهبردی تعریف‌شده

• تدوین سیاست هماهنگ در سطوح فدرال، منطقه‌ای و صنعتی برای گذار به اقتصاد مبتنی بر فناوری‌های جدید.
• افزایش هزینه‌کرد در تحقیق و توسعه متناسب با کشورهای پیشرو.
• ایجاد نظام دولتی واحد برای مدیریت فعالیت‌های علمی، فناورانه و نوآورانه.
• نوسازی زیرساخت‌های علمی و تجهیز سازمان‌های پژوهشی و دانشگاهی.
• ایجاد شبکه‌ای از تأسیسات علمی کلاس «مگاساینس» و زیرساخت‌های تحقیقاتی بزرگ.
• جذب دانشمندان برجسته جهانی و حمایت هدفمند از پژوهشگران جوان روس.
• توسعه فناوری‌های نوظهور از جمله نانو، رباتیک، زیست‌فناوری، ژنتیک، فناوری اطلاعات و ارتباطات، کوانتوم، هوش مصنوعی، کلان‌داده، انرژی، لیزر، چاپ سه‌بعدی، مواد پیشرفته، فناوری‌های شناختی و ابررایانه.
• تقویت تعامل میان مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های صنعتی و تسهیل تجاری‌سازی دستاوردهای علمی.
• انجام پژوهش‌های علمی در راستای دفاع و امنیت ملی.
• حفاظت از مالکیت فکری و مقابله با انتقال غیرقانونی فناوری‌ها.
• ایجاد تقاضای داخلی برای محصولات دانش‌بنیان روسی، به‌ویژه از سوی نهادهای دولتی و شرکت‌های با مشارکت دولتی.
• تربیت نیروی انسانی متخصص در سطوح عالی و توسعه آموزش حرفه‌ای متوسط مطابق استانداردهای جهانی.

پیوند امنیت ملی و حاکمیت فناوری

راهبرد امنیت ملی 2021 نشان می‌دهد که مفهوم «حاکمیت فناوری» به یکی از ارکان اصلی سیاست‌گذاری کرملین تبدیل شده است. در این چارچوب، توسعه فناوری‌های بومی، کاهش وابستگی خارجی و ایجاد چرخه کامل علمی–تولیدی به‌عنوان پیش‌شرط ثبات و قدرت ملی روسیه تعریف می‌شود.