نقش چین و برزیل در تقویت اقتصاد و تجارت بریکس
تجارت میان کشورهای عضو بریکس در سال ۲۰۲۵ از مرز ۱ تریلیون دلار عبور کرده؛ رقمی که با میانگین رشد سالانه ۴٫۷۵ درصدی در پنج سال گذشته نشاندهنده جهش واقعی این بلوک به یکی از اصلیترین اتحادهای تجاری جهان است. در این میان، چین بهعنوان موتور اصلی اقتصاد بریکس ایفای نقش میکند و حدود ۷۰ درصد تجارت درون بلوک مذکور از مسیر پکن میگذرد. این کشور بزرگترین خریدار و در عین حال بزرگترین صادرکننده در میان اعضاست؛ از یک سو مواد خام، انرژی و غذا از سایر اعضا جذب میکند و از سوی دیگر ماشینآلات، کالاهای صنعتی و محصولات فناورانه مانند خودرو و تجهیزات پیچیده را به بازار بریکس تزریق میکند.
از سوی دیگر، برزیل در جایگاهی راهبردی قرار گرفته و بهعنوان تامینکننده حیاتی غذا و مواد معدنی شناخته میشود. این کشور در سال ۲۰۲۴ با ۳۶ درصد صادرات موادی از جمله سنگآهن، سویا، نفت خام و شکر، پس از چین دومین صادرکننده بزرگ بلوک بوده است. در مقابل، واردات گسترده کودهای شیمیایی از روسیه (که بزرگترین تولیدکننده این محصول در جهان است)، نمونهای روشن از همافزایی اقتصادی در بریکس است؛ به این معنا که اعضا کالاهای موردنیاز خود را از یکدیگر تامین میکنند و در نتیجه وابستگی آنها به تامینکنندگان خارج از این بلوک کاهش مییابد.
در حوزه پولی، روند استفاده از ارزهای ملی همچنان در حال گسترش است. پرداختها با یوان چین، روپیه هند و روبل روسیه سهم قابلتوجهی یافتهاند. همچنین ایده راهاندازی سامانه پرداخت اختصاصی موسوم به «BRICS Bridge» و بهرهگیری از ارزهای دیجیتال داخلی در حال بررسی است که در صورت اجرایی شدن، وابستگی به دلار را بیش از پیش کاهش خواهد داد. با وجود این دستاوردها، چالشهایی اساسی نیز وجود دارد. پراکندگی جغرافیایی اعضا در پنج قاره باعث افزایش هزینههای آماد و تفاوت در نظامهای تجاری میشود، چراکه بریکس هنوز فاقد توافقنامه تجاری یا اتحادیه گمرکی مشترک است.
برای مقابله با این موانع، کشورهای عضو در حال توسعه مسیرهای حملونقل راهبردی؛ از جمله مسیر دریایی شمالی بین اروپا و آسیا، دالان شمال-جنوب میان روسیه، ایران و هند و دالان اقیانوسی میان چین و برزیل هستند. همچنین دیجیتالیسازی و سادهسازی تشریفات گمرکی بهعنوان گام حیاتی در دستور کار قرار گرفته است. افزونبراین، برنامههایی برای شکلدهی مناطق آزاد تجاری درون بلوک مطرح شده است تا روابط عمدتا دوجانبه به همکاری چندجانبه اقتصادی تبدیل شود. کشورهای عضو بریکس بیش از ۴۰ درصد از تولید نفت جهان، ۲۵ درصد از صادرات مواد خام و ۳۰ درصد از ذخایر سنگآهن کره زمین را در اختیار دارند. اگر پروژههای مذکور به نتیجه برسند، بریکس میتواند نهتنها به یک ائتلاف سیاسی، بلکه به بزرگترین بلوک تجاری جهان تبدیل شود.