همکاری فناورانه چین و روسیه در عصر هوشمصنوعی
طی دهه اخیر، تحولات رقابتی علم و فناوری در جهان وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن انحصار غرب در حال تضعیف و جهانی شدن نوآوری بهسوی چندقطبیشدن در حال تقویت است. افزایش چشمگیر سرمایهگذاری جهانی در حوزههایی چون هوشمصنوعی (از ۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ به بیش از ۱۱۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۴) و همچنین پیشتازی چین در سرمایهگذاریهای راهبردی، تصویری تازه از قدرتهای نوظهور فناوری ارائه میدهد.
چین تنها در سال ۲۰۲۳ با بیش از ۱۵.۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری دولتی در حوزه کوانتوم، در صدر جهان ایستاد و در سال ۲۰۲۴ نیز پنج شرکت بزرگ چینی در جمع ۵۰ شرکت برتر جهانی از نظر هزینههای تحقیق و توسعه قرار گرفتند. ظهور فناوریهای هوشمند چینی با اثرگذاری ساختاری بر بازارها، جریان جهانی فناوری را بهسوی غیرغربیشدن و کاهش وابستگی به آمریکا سوق داده است.
چین با توسعه مستقل فناوریهای کلیدی مانند ۵جی، پهپادهای پیشرفته، رایانش کوانتومی، ایستگاه فضایی، زیرساختهای انرژی دریایی و دهها ابزار پیشرفته دیگر، الگویی قدرتمند برای رهایی از انحصار غربی ایجاد کرده است. این پیشرفتها در کنار جامعه مهندسی ۲۰ میلیونی چین و بیش از ۴ میلیون حق ثبت اختراع معتبر، این کشور را به قهرمان «غیرغربیسازی فناوری» تبدیل کرده است؛ روندی که برای روسیه اهمیت راهبردی ویژه دارد.
در همین حال، ائتلافهای فناورانه غیرغربی همچون بریکس و آسهآن، با تقویت زیستبوم نوآوری مستقل و تدوین استانداردهای مشترک، به شکلگیری یک نظم علمی عادلانهتر کمک میکنند. آمارها نشان میدهد که تولیدات علمی مشترک میان کشورهای بریکس طی ۲۰ سال گذشته به بیش از ۱۵ هزار مقاله در سال رسیده و این کشورها را به یکی از ستونهای جدید نوآوری جهانی بدل کرده است.
از سوی دیگر، شکافها و تنشهای فناورانه میان کشورهای غربی (از اختلافات بر سر مالیاتهای دیجیتال تا کنترل صادرات نیمهرساناها)، نظم پیشین را دچار فرسایش کرده است. همزمان، روسیه که از سال ۲۰۲۲ با بیش از ۱۵ هزار تحریم مواجه شده، با سرعت به سمت توسعه مستقل نرمافزار، ایجاد مراکز طراحی نیمهرسانا و بومیسازی زیرساختهای دیجیتال حرکت کرده است.
در چنین بستری، همافزایی چین و روسیه در فناوریهای هوشمند میتواند بنیانی تازه برای نظم فناورانه غیرغربی ایجاد کند و به این دو قدرت اجازه دهد در شکلدهی آینده نوآوری جهانی نقش تعیینکنندهای ایفا کنند.